Europejski Tydzień Walki z Rakiem obchodzony jest corocznie od 25 do 31 maja i kończy się Światowym Dniem Bez Tytoniu. To czas szczególnej uwagi poświęconej edukacji zdrowotnej oraz profilaktyce nowotworów. O tym, dlaczego działania zapobiegawcze są dziś tak ważne i jak w codziennym życiu stosować zasady Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem, rozmawiamy z Mariolą Dyrdą, kierownikiem Ośrodka Profilaktyki.

Europejski Tydzień Walki z Rakiem obchodzony jest od wielu lat. Dlaczego to wydarzenie jest tak istotne?

- Europejski Tydzień Walki z Rakiem obchodzony jest od 1989 roku i jego głównym celem jest zwiększanie świadomości społecznej dotyczącej zapobiegania nowotworom. Jest to szczególnie ważne dzisiaj, gdy w Polsce nadal obserwujemy wzrost liczby nowych zachorowań na nowotwory złośliwe. Profilaktyka pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi ograniczania ryzyka zachorowania i poprawy zdrowia społeczeństwa.

Wspomniała Pani o profilaktyce. Co dokładnie kryje się pod tym pojęciem?

- Mówimy o dwóch jej wymiarach. Pierwszy to profilaktyka pierwotna, czyli działania związane ze stylem życia – zdrowe odżywianie, aktywność fizyczna, unikanie używek czy ograniczanie czynników ryzyka. Drugi wymiar to profilaktyka wtórna, czyli regularne badania przesiewowe pozwalające wykrywać zmiany nowotworowe na bardzo wczesnym etapie. Właśnie połączenie tych działań daje największą szansę na skuteczną ochronę zdrowia.

Ważnym elementem Europejskiego Tygodnia Walki z Rakiem jest promowanie Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Czym jest ten dokument?

- Europejski Kodeks Walki z Rakiem to oficjalny dokument Unii Europejskiej, który wskazuje najważniejsze czynniki wpływające na ryzyko zachorowania na nowotwory. To zbiór prostych, opartych na dowodach naukowych zaleceń, które każdy może wdrożyć w swoim codziennym życiu. Kodeks łączy działania indywidualne z systemowym podejściem do zdrowia publicznego i stanowi podstawę wielu działań edukacyjnych w krajach Unii Europejskiej.

Tegoroczna wersja Kodeksu zawiera 14 zaleceń. Czy rzeczywiście tak proste działania mogą mieć znaczenie? - Zdecydowanie tak. Kluczowe jest to, że mówimy o czynnikach, na które w dużej mierze mamy wpływ. Im więcej zasad wdrożymy, tym bardziej zmniejszamy ryzyko zachorowania. Szacuje się, że znaczącej części nowotworów można byłoby zapobiec dzięki zmianie stylu życia i przestrzeganiu zaleceń profilaktycznych.

Jakie zasady uznałaby Pani za najważniejsze?

- Trudno wskazać jedną najważniejszą, bo wszystkie się uzupełniają. Na pierwszym miejscu z pewnością znajduje się niepalenie tytoniu.  Wciąż jest to najważniejszy możliwy do wyeliminowania czynnik ryzyka nowotworów. Równie istotne są aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, zdrowa dieta oparta na produktach roślinnych oraz unikanie alkoholu. Duże znaczenie mają także szczepienia ochronne, ograniczanie ekspozycji na promieniowanie UV i udział w badaniach przesiewowych.

Wiele osób uważa, że badania wykonuje się dopiero wtedy, gdy pojawiają się objawy.

- I właśnie to jest jeden z najczęstszych błędów. Programy badań przesiewowych są kierowane do osób, które nie mają objawów choroby. Ich celem jest wykrycie zmian na bardzo wczesnym etapie, kiedy leczenie daje najlepsze efekty. Dotyczy to m.in. badań w kierunku raka piersi, raka szyjki macicy, raka jelita grubego czy raka płuca w grupach ryzyka.

Czy można powiedzieć, że profilaktyka to inwestycja w przyszłość?

- Zdecydowanie. Profilaktyka nie polega na jednorazowym działaniu, ale na codziennych wyborach. Często niewielkie zmiany – więcej ruchu, zdrowe odżywianie, rezygnacja z palenia czy regularne badania – mają ogromny wpływ na nasze zdrowie w perspektywie wielu lat. Europejski Kodeks Walki z Rakiem pokazuje, że każdy z nas może realnie zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Jakie przesłanie chciałaby Pani przekazać z okazji Europejskiego Tygodnia Walki z Rakiem?

- Warto pamiętać, że profilaktyka jest dostępna dla każdego. Nie wymaga rewolucji – zaczyna się od świadomych decyzji podejmowanych każdego dnia. Zachęcam wszystkich do zapoznania się z zasadami Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem i regularnego korzystania z badań profilaktycznych. Zdrowie budujemy każdego dnia.

Europejski Kodeks Walki z Rakiem to nie tylko zbiór zaleceń – to praktyczny przewodnik po zdrowym stylu życia, który może pomóc ograniczyć ryzyko zachorowania na nowotwory zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Europejski Tydzień Walki z Rakiem przypomina, że profilaktyka pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi ochrony zdrowia.

14 zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem 2026

1. Nie pal tytoniu.
2. Unikaj biernego palenia i dbaj o otoczenie wolne od dymu tytoniowego.
3. Zapobiegaj nadwadze i otyłości.
4. Bądź aktywny fizycznie każdego dnia.
5. Stosuj zdrową dietę – jedz więcej roślin, mniej mięsa.
6. Unikaj alkoholu.
7. Karm dziecko piersią jak najdłużej.
8. Chroń się przed nadmiernym promieniowaniem UV.
9. Chroń się przed czynnikami rakotwórczymi w miejscu pracy.
10. Sprawdź poziom radonu w swoim domu.
11. Ogranicz narażenie na zanieczyszczenie powietrza.
12. Chroń się przed zakażeniami zwiększającymi ryzyko nowotworów.
13. Stosuj hormonalną terapię zastępczą wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
14. Korzystaj z programów badań przesiewowych zgodnie z zaleceniami.