23 czerwca, w Dniu Ojca, obchodzimy Ogólnopolski Dzień Świadomości Raka Prostaty. To inicjatywa, której celem jest zwiększanie wiedzy na temat jednego z najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn oraz promowanie badań profilaktycznych umożliwiających jego wczesne wykrycie.
Rak prostaty, czyli gruczołu krokowego, jest obecnie najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku odnotowano 23 710 nowych zachorowań, co stanowiło 24,5% wszystkich rozpoznanych nowotworów. Oznacza to, że niemal co czwarty nowotwór dotyczył właśnie prostaty. Jednocześnie rak prostaty pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów nowotworowych wśród mężczyzn, odpowiadając za około 11% wszystkich zgonów nowotworowych.
Mimo niepokojących statystyk eksperci podkreślają, że odpowiednio wcześnie wykryty nowotwór daje bardzo duże szanse na skuteczne leczenie, a często nawet całkowite wyleczenie. W ostatnich latach obserwowany jest wzrost liczby rozpoznawanych przypadków, co wynika zarówno ze starzenia się społeczeństwa, jak i większej dostępności badań diagnostycznych.
- Rak prostaty przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo. We wczesnych stadiach choroby pacjent najczęściej nie odczuwa żadnych dolegliwości, dlatego regularne badania profilaktyczne odgrywają kluczową rolę. Każdy mężczyzna po ukończeniu 50. roku życia powinien przynajmniej raz w roku zgłaszać się na konsultację urologiczną. W przypadku występowania raka prostaty w najbliższej rodzinie, zwłaszcza u ojca lub brata, badania warto rozpocząć wcześniej – mówi dr n. med. Robert Klijer, lekarz kierujący Oddziałem Urologicznym Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli.
Nie należy lekceważyć objawów takich jak częste oddawanie moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji, osłabiony strumień moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza czy obecność krwi w moczu. Choć objawy te nie zawsze świadczą o nowotworze, wymagają konsultacji lekarskiej.
Podstawowe badania wykonywane w kierunku raka prostaty są stosunkowo proste i powszechnie dostępne. Należą do nich oznaczenie poziomu PSA we krwi, badanie gruczołu krokowego przez odbytnicę oraz, w razie potrzeby, dalsza diagnostyka obrazowa i biopsja prostaty. Badanie histopatologiczne pobranego materiału pozostaje podstawą ostatecznego rozpoznania choroby.
Na ryzyko zachorowania wpływa nie tylko wiek, ale również styl życia. Do czynników sprzyjających rozwojowi raka prostaty zalicza się otyłość, siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej, przewlekłe stany zapalne układu moczowo-płciowego oraz niektóre niekorzystne nawyki żywieniowe. Negatywny wpływ mogą mieć także używki, zwłaszcza palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu.
Coraz większą uwagę zwraca się również na genetyczne uwarunkowania raka prostaty. Około 5–10% przypadków ma charakter dziedziczny. Szczególne znaczenie przypisuje się mutacjom genów BRCA1 i BRCA2, które zwiększają ryzyko rozwoju wielu nowotworów, w tym raka gruczołu krokowego. Jeśli w rodzinie występowały przypadki raka prostaty, piersi, jajnika lub trzustki, warto poinformować o tym lekarza prowadzącego. W uzasadnionych sytuacjach możliwe jest skierowanie pacjenta na konsultację genetyczną oraz wykonanie badań genetycznych, które pomagają określić indywidualne ryzyko zachorowania.
